Planowanie udanego grzybobrania to sztuka, która wymaga nie tylko znajomości lasu, ale przede wszystkim zrozumienia cykli natury i wpływu pogody. W tym artykule, jako doświadczona grzybiarka, podzielę się z Wami moją wiedzą na temat tego, kiedy najlepiej wybrać się do lasu w Polsce, na jakie gatunki polować w poszczególnych miesiącach i jak interpretować sygnały, które wysyła nam przyroda.
Sezon na grzyby w Polsce kiedy i na jakie gatunki polować?
- Główny sezon na grzyby trwa od końca lata do późnej jesieni, ze szczytem we wrześniu i październiku.
- Pojawienie się grzybów jest silnie uzależnione od pogody optymalne są ciepłe, deszczowe lata i początek jesieni.
- Wysyp grzybów następuje zazwyczaj około 10-14 dni po obfitych opadach deszczu, po których utrzymują się ciepłe dni i noce (powyżej 10-12°C).
- Wiosną (kwiecień-maj) można znaleźć smardze (częściowo pod ochroną), a nawet zimą (grudzień-luty) płomiennice zimowe i boczniaki.
- Zmiany klimatyczne wpływają na wydłużanie się sezonu, ale także na ryzyko susz letnich ograniczających zbiory.
Sezon grzybowy w Polsce to fascynujący okres, który dla wielu z nas zaczyna się już wczesnym latem, a kończy dopiero z pierwszymi, solidnymi mrozami. Chociaż główny wysyp przypada na jesień, to tak naprawdę pierwsze jadalne grzyby możemy znaleźć już w maju, a ostatnie nawet w grudniu. Kluczowym czynnikiem decydującym o obfitości zbiorów jest jednak zawsze pogoda to ona dyktuje warunki.
Początek sezonu to zawsze loteria, zależna od odpowiedniej kombinacji wilgoci i ciepła. Moje doświadczenie podpowiada, że pierwsze grzyby pojawiają się po obfitych opadach i nastaniu ciepłych dni. Jeśli lato jest suche i upalne, las może milczeć przez długie tygodnie. Z kolei nagłe przymrozki, zwłaszcza te jesienne, potrafią gwałtownie zahamować wzrost grzybów, kończąc sezon niemal z dnia na dzień.
Nie ma co ukrywać, że szczyt sezonu przypada najczęściej na wrzesień i październik. Wtedy to warunki pogodowe są zazwyczaj najbardziej sprzyjające dla większości popularnych gatunków grzybów jadalnych. Lasy tętnią życiem, a koszyki zapełniają się borowikami, podgrzybkami czy kurkami.
Aby rozpoznać początek i koniec sezonu, warto obserwować zarówno prognozy pogody, jak i same sygnały z lasu. Kiedy po dłuższej suszy spadnie solidny deszcz, a temperatura utrzymuje się powyżej 10-12°C, to znak, że za około dwa tygodnie możemy spodziewać się wysypu. Koniec sezonu zwiastują natomiast długotrwałe susze lub nagłe, silne przymrozki, które skutecznie zamrażają rozwój grzybni. Pamiętajcie, że las żyje własnym rytmem, a my musimy się do niego dostosować.
| Miesiąc/Pora roku | Gatunki grzybów i ich charakterystyka |
|---|---|
| Wczesna wiosna (kwiecień-maj) |
|
| Lato (czerwiec-sierpień) |
|
| Jesień (wrzesień-październik) |
|
| Późna jesień/Zima (listopad-luty) |
|
Prognozowanie wysypu grzybów: Słuchaj lasu i pogody
Jako Nela Szymczak, zawsze powtarzam, że kluczem do udanego grzybobrania jest nie tylko wiedza o gatunkach, ale przede wszystkim umiejętność interpretacji prognoz pogody. To właśnie te dane, w połączeniu z obserwacjami, pozwalają przewidzieć, kiedy las obdarzy nas swoimi skarbami.
Idealne warunki pogodowe dla "wysypu" grzybów to ciepłe, deszczowe lato i początek jesieni. Moje wieloletnie doświadczenie pokazuje, że wysyp następuje zazwyczaj około 10-14 dni po obfitych opadach deszczu, po których następują ciepłe dni i noce. Optymalna temperatura, która sprzyja rozwojowi grzybni i owocników, to powyżej 10-12°C. To właśnie wtedy grzybnia ma najlepsze warunki do intensywnego wzrostu i tworzenia owocników.
Wiele osób zastanawia się, dlaczego grzyby nie pojawiają się od razu po deszczu. Odpowiedź jest prosta i tkwi w ich biologii. Grzybnia, czyli podziemna część grzyba, potrzebuje czasu, aby wchłonąć wodę i zgromadzić energię. Dopiero po tym okresie może rozpocząć proces tworzenia owocników, czyli tych części, które my zbieramy. To trochę jak z roślinami nie rosną w mgnieniu oka po podlaniu.
Niestety, susza i upały to najwięksi wrogowie grzybiarzy. Kiedy brakuje wilgoci, grzybnia przechodzi w stan uśpienia, a owocniki nie rozwijają się. W takich niesprzyjających warunkach warto szukać grzybów w miejscach, które naturalnie utrzymują wilgoć: głębokie zagłębienia terenu, okolice strumyków, gęste, zacienione młodniki, pod starymi, rozłożystymi drzewami, gdzie ściółka dłużej trzyma wodę. Czasem nawet w suchym sezonie można znaleźć pojedyncze okazy w takich "oazach".
Przewodnik po najpopularniejszych grzybach jadalnych
Poznajmy bliżej kilka z moich ulubionych i najczęściej spotykanych grzybów w polskich lasach. Znajomość ich sezonowości i typowych siedlisk to podstawa udanego grzybobrania.
Borowik szlachetny (prawdziwek): Król grzybów! Jego sezon trwa od lipca do października, z prawdziwym wysypem w sierpniu i wrześniu. Szukajcie go w lasach iglastych i liściastych, często pod dębami, bukami, sosnami i świerkami. Lubi mchy i paprocie.
Podgrzybek brunatny: Bardzo popularny i smaczny. Można go zbierać od lipca do listopada, z obfitymi zbiorami we wrześniu i październiku. Najczęściej spotykany w lasach iglastych, pod sosnami i świerkami, ale pojawia się także w liściastych.
Kurka (pieprznik jadalny): Jeden z pierwszych letnich grzybów, pojawia się już w czerwcu i rośnie aż do listopada. Charakterystyczny żółty kolor i fałdki pod kapeluszem sprawiają, że trudno ją pomylić. Rośnie w lasach iglastych i mieszanych, często pod mchem, w grupach.
Czubajka kania: Imponujący grzyb o parasolowatym kapeluszu, zbierany od lipca do października. Preferuje polany, łąki, brzegi lasów, rzadziej spotykana w gęstym lesie. Pamiętajcie, aby upewnić się, że to na pewno kania, a nie podobny, trujący muchomor sromotnikowy!
Opieńka miodowa: Typowo jesienny grzyb, z głównym wysypem od września do listopada. Rośnie w dużych gromadach na pniach i korzeniach drzew liściastych i iglastych. Doskonała do marynowania, ale wymaga obróbki termicznej.
Jak zmiany klimatyczne wpływają na polskie grzybobranie?
Jako grzybiarka z wieloletnim stażem, obserwuję, jak zmiany klimatyczne odciskają swoje piętno na sezonach grzybowych w Polsce. To temat, który coraz częściej pojawia się w rozmowach w lesie i nie bez powodu.
Łagodniejsze zimy, wcześniejsze wiosny i dłuższe, cieplejsze jesienie to czynniki, które mogą wpływać na przyspieszenie pojawiania się niektórych gatunków i wydłużenie okresu owocowania grzybów. Widzimy, że na przykład niektóre gatunki, które kiedyś pojawiały się ściśle w sierpniu, teraz można znaleźć już w lipcu. Dłuższe ciepłe jesienie pozwalają na zbiory nawet w listopadzie, a czasem i w grudniu, co kiedyś było rzadkością.
Jednak nie wszystkie zmiany są pozytywne. Coraz częstsze susze letnie to poważny problem, który może opóźniać lub znacznie ograniczać główny, jesienny wysyp grzybów. Jeśli lato jest suche, grzybnia nie ma szans na rozwój, a my musimy czekać na deszcze, które czasem przychodzą zbyt późno. Prognozuje się również, że w przyszłości w polskich lasach może być mniej gatunków związanych z drzewami iglastymi, takich jak kurki czy podgrzybki, na rzecz tych preferujących lasy liściaste. To zmusza nas do ciągłego dostosowywania się i poszerzania wiedzy o grzybach.
Podsumowanie: Twoje klucze do udanego grzybobrania
Pamiętajcie, że udane grzybobranie to połączenie cierpliwości, wiedzy i odrobiny szczęścia. Moje doświadczenie podpowiada, że najważniejsze jest monitorowanie prognoz pogody i bycie w gotowości do wyjścia do lasu w odpowiednim momencie. Kiedy po deszczu nadejdą ciepłe dni, to jest właśnie ten czas, aby chwycić koszyk i ruszyć na poszukiwania.
Zawsze dopasowujcie miejsce poszukiwań do preferencji gatunkowych grzybów i aktualnej pory roku. Borowiki znajdziecie w innych miejscach niż kurki, a jesienią las wygląda inaczej niż latem. Znajomość siedlisk i cykli natury znacznie zwiększy Wasze szanse na udane zbiory i pełny koszyk leśnych skarbów.
